Từ tiến sĩ Toán học ở Moscow đến hành trình gây dựng FPT
Ông Trương Gia Bình sinh ngày 19/5/1956 tại Quảng Nam. Trước khi trở thành một trong những doanh nhân có ảnh hưởng trong lĩnh vực công nghệ Việt Nam, ông theo đuổi con đường nghiên cứu khoa học.
Ông tốt nghiệp Khoa Toán cơ, Đại học Tổng hợp Quốc gia Moscow (Lomonosov) năm 1979, sau đó bảo vệ thành công luận án tiến sĩ tại chính ngôi trường này vào năm 1982. Năm 1991, ông được Nhà nước phong tặng học hàm Phó Giáo sư.
Quyết định thành lập năm 1988 - Ảnh: FPT
Trở về Việt Nam, ông Trương Gia Bình làm việc tại Viện Cơ học thuộc Viện Khoa học Việt Nam. Tháng 6/1986, ông thành lập Nhóm Trao đổi Nhiệt và Chất với mong muốn ban đầu khá giản dị: kiếm tiền để các thành viên có thể tiếp tục theo đuổi con đường khoa học.
Tuy nhiên, những bước đi sau đó đã đưa ông sang một hướng khác. Năm 1988, từ yêu cầu triển khai hợp đồng cung cấp máy tính cho Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô, ông Bình quyết định tập hợp các nhà khoa học để thành lập một doanh nghiệp có chức năng kinh doanh, xuất nhập khẩu và chuyển giao công nghệ.
Ngày 13/9/1988, Công ty Công nghệ Thực phẩm (tên gọi đầu tiên của FPT) chính thức được thành lập với 13 thành viên, do ông Trương Gia Bình làm Giám đốc. Thời điểm ấy, doanh nghiệp gần như không có vốn liếng, tài sản hay tiền mặt. Thứ họ có là kiến thức chuyên môn, sức trẻ và khát vọng xây dựng một doanh nghiệp bằng chính trí tuệ của người Việt.
Năm 1990, công ty đổi tên thành Công ty Phát triển và Đầu tư Công nghệ, lấy tên viết tắt là FPT. Từ những hợp đồng cung cấp máy tính, doanh nghiệp dần chuyển trọng tâm sang lĩnh vực tin học và phần mềm. Hợp đồng phần mềm thương mại đầu tiên được ký vào cuối năm 1990, liên quan đến hệ thống đặt vé, giữ chỗ cho phòng vé Hàng không Việt Nam.
Hình ảnh những ngày đầu tiên của FPT - Ảnh: FPT
Nhìn lại chặng đường ấy, có thể thấy FPT không bắt đầu bằng một doanh nghiệp lớn hay nguồn lực tài chính dồi dào. Đó là hành trình của một nhóm nhà khoa học muốn tìm cách đưa kiến thức ra khỏi phòng nghiên cứu, biến năng lực chuyên môn thành sản phẩm và giá trị thực tế.
Cú hích triệu đô cho người trẻ Việt
Gần 40 năm sau ngày thành lập FPT, ông Trương Gia Bình vẫn dành sự quan tâm đặc biệt cho những người trẻ muốn dấn thân vào công nghệ.
Ngày 12/1/2026, Giải thưởng Âu Lạc Grand Prize trị giá 1 triệu USD chính thức được công bố. Đây là giải thưởng do Liên minh AI Âu Lạc khởi xướng, được FPT bảo trợ, nhằm tìm kiếm và tôn vinh một sản phẩm, giải pháp trí tuệ nhân tạo xuất sắc do người Việt phát triển và làm chủ.
Với ông Bình, mục tiêu của chương trình không chỉ là tìm ra một sản phẩm AI thật xuất sắc hay trao một khoản tiền lớn cho người chiến thắng. Điều ông mong muốn hơn cả là tạo động lực để ngày càng nhiều người trẻ tham gia nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ.
Chủ tịch FPT cho biết ông kỳ vọng có hàng triệu thanh niên dấn thân nghiên cứu và phát triển AI. Ông cũng không đặt ra yêu cầu sản phẩm đạt giải phải có quy mô hay tầm vóc quá xa vời. Một sản phẩm giải quyết được bài toán thực tế, khiến những người trẻ khác cảm thấy họ cũng có thể làm được, sẽ tạo ra sức lan tỏa lớn.
Ông Trương Gia Bình nhắn nhủ các startup "Hãy thành công hơn FPT" - Ảnh: FPT
Đối với các startup, ông Bình cho rằng không nhất thiết phải cạnh tranh trực tiếp với những tập đoàn lớn bằng cách xây dựng các mô hình AI nền tảng khổng lồ. Người trẻ có thể tìm kiếm những thị trường ngách, phát triển ứng dụng cụ thể, giải quyết nhu cầu của từng nhóm khách hàng hoặc khai thác lợi thế về dữ liệu và sự am hiểu đặc thù Việt Nam.
Ông lấy ví dụ những ứng dụng AI phục vụ đời sống thường ngày, chẳng hạn công cụ hướng dẫn nấu ăn, bên cạnh các hướng phát triển như AI trên chip hay AI biên. Theo ông, không gian phát triển của AI vẫn còn rất rộng và startup cần tìm ra giá trị riêng thay vì chỉ dừng lại ở những ý tưởng chung chung.
Khi được hỏi liệu có startup nào trong tương lai vượt qua FPT hay không, ông Trương Gia Bình đưa ra câu trả lời khá cởi mở:
"Nếu có startup vượt qua FPT, tôi mừng chứ. Từ năm 1999, chúng tôi đã đầu tư cho tài năng trẻ với thông điệp: "Hãy thành công hơn FPT". Tất nhiên, Tập đoàn cũng sẽ tiếp tục cạnh tranh và không đứng yên để dễ bị vượt mặt đâu (cười).
So sánh về bối cảnh bây giờ với ngày trước thì khó, nhưng nếu được định hướng sớm như bây giờ, tôi tin còn mình còn thể làm tốt hơn. Tôi tiếc khi còn là học sinh, sinh viên, thời đó không có những giải thưởng lớn để khuyến khích như thế này. Vì vậy, tôi rất hy vọng vào thế hệ trẻ hôm nay", ông Trương Gia Bình cho hay.