15 năm lữ thứ: Nỗi niềm tái ngộ chốn cũ, cảm khái thế sự vô thường
Ngày 28/11, triển lãm Thiền trong cuộc sống của hoạ sĩ Trần Kim Hoà sẽ khai mạc tại Chillala - House of Art, TPHCM. Trở về Việt Nam sau 15 năm kể từ lần triển lãm cá nhân gần nhất năm 2010, họa sĩ Trầm Kim Hòa không giấu được sự xúc động. Anh, người sinh ra tại Sài Gòn và đã đặt dấu ấn nghệ thuật tại nhiều quốc gia, xem lần trở về này là một cuộc hội ngộ đầy cảm xúc: "Thời gian thấm thoát, sau 15 năm về lại chốn cũ, cảm xúc chứ! Gặp lại các bạn bè, văn nghệ sĩ, vui buồn lẫn lộn, buồn vì có vài anh em đã sớm lên đường, bỏ lại cuộc vui, lòng cảm khái thật nhiều, thế sự thật vô thường."
Dù mang trong mình nỗi niềm về những mất mát, anh vẫn cảm thấy hy vọng khi chứng kiến sự phát triển của nghệ thuật nước nhà: "Tôi vui vì thấy các phòng triển lãm khang trang hơn, chất lượng hơn, chẳng thua gì nước ngoài, các tác phẩm nghệ thuật cũng vậy, có chất lượng và đầy hứa hẹn trong tương lai." Triển lãm cá nhân năm 2025 tại Chillala - House of Art, TP.HCM sẽ là nơi anh giới thiệu những chiêm nghiệm ấp ủ suốt nhiều năm qua.
Hơn một thập kỷ quán chiếu: Quá trình tôi luyện phong cách Thiền Thư Họa
Con đường dẫn đến phong cách nghệ thuật đặc trưng của Trầm Kim Hòa là một hành trình tự thân và triết học sâu sắc. Sau những năm tháng tham gia các triển lãm quốc tế với tranh màu nước truyền thống (tại Mã Lai, Trung Quốc), giai đoạn từ 1990 đến 2000 đánh dấu bước ngoặt lớn nhất: anh dành trọn tâm huyết cho việc nghiên cứu sâu về Thiền tông Phật giáo và học thêm về thư pháp. Sự phối hợp của ba yếu tố Hội họa, Thư pháp và Thiền không chỉ là kỹ thuật mà là sự kết tinh tư tưởng, hình thành nên phong cách Thiền Thư Họa độc nhất.
Họa sĩ khẳng định sự kiên định trong triết lý sáng tác: "Tranh lần này... về nghệ thuật thiền trong tác phẩm thì không thay đổi, vì tác phẩm của tôi trụ trên ý thiền." Anh tiết lộ bí quyết sáng tác nằm ở sự quán chiếu liên tục: hàng ngày anh vẫn thường quán chiếu về thiên nhiên và đời sống qua góc nhìn của thiền, và đó là nguồn mạch cảm hứng không bao giờ thay đổi.
Đường nét và khoảng trống: Tuyên ngôn của tâm hồn tự tại
Phong cách Thiền Thư Họa của Trầm Kim Hòa không chỉ đơn thuần là sự kết hợp kỹ thuật, mà còn là một tuyên ngôn về sự thanh tịnh nội tâm. Anh tự tin về sự độc đáo của trường phái này: "Tranh tôi gần như vẽ không giống ai... Chưa có một trường phái nào mà tranh lại có hình thức đơn giản, nghệ thuật và một nội dung lại đậm chất thiền như tranh của tôi."
Tính độc đáo được thể hiện rõ qua hình thức: tranh thường không dùng màu sắc, chỉ sử dụng mực đen để đạt đến sự thuần khiết tối đa. Đặc biệt, bố cục khai thác triệt để nghệ thuật nhiều khoảng trống (negative space), cùng với đường nét đơn sơ, thanh thoát, nhằm "tạo cho người ngắm một cảm giác thanh tịnh trong tâm." Về nội dung, tác phẩm là sự diễn đạt nội tâm, kinh nghiệm đời sống qua cái nhìn của Thiền tông. Anh quan niệm một bức tranh đẹp phải đạt đến sự hòa hợp giữa hình thức và nội dung.
Giữ lửa đam mê giữa chốn nghệ thuật khắc nghiệt
Sự nghiệp nghệ thuật của Trầm Kim Hòa tại Úc, nơi chỉ có khoảng 15% họa sĩ sống được bằng nghề, là một minh chứng cho sự kiên trì. Dù đối mặt với sự khắc nghiệt của thị trường, anh vẫn liên tục có những dấu ấn quan trọng như triển lãm Moon In Reflection tại Viện Nghệ thuật quốc gia Victoria (2008), và các triển lãm tại Đài Loan, New Zealand, và Pháp.
Mặc dù mang theo hy vọng về việc bán tranh để "trang trải chi phí cho cuộc sống để tiếp tục sáng tác," nhưng họa sĩ vẫn giữ tinh thần tự tại, không để vật chất chi phối nghệ thuật: "Nhưng cũng không nên quá bận tâm, lo lắng và trụ chắc chắn vào điều gì cả," một triết lý sống đậm chất Thiền.
Triển lãm cá nhân năm 2025 tại TP.HCM không chỉ là một sự kiện nghệ thuật mà còn là dịp để công chúng Việt Nam tiếp cận với một phong cách Thiền Thư Họa đã được quốc tế công nhận, mang đến một không gian tĩnh lặng, giúp người xem khám phá sự thanh tịnh nội tại qua từng nét bút mực đen giản dị.
